યોગ અને મન-શરીર સ્વાસ્થ્ય
યોગના ઘણા પાસાં છે: શારીરિક આસનો, પ્રાણાયામ, ધ્યાન અથવા જીવન જીવવાની એક વ્યાપક શૈલી. સ્વાસ્થ્યના સંદર્ભમાં સૌથી યોગ્ય પ્રશ્ન એ નથી કે ‘યોગથી શું મટી શકે’, પરંતુ એ છે કે યોગ્ય રીતે પસંદ કરેલો અભ્યાસ વ્યક્તિના એકંદર સ્વાસ્થ્ય અને સુખાકારીને કેવી રીતે મદદરૂપ થઈ શકે.
આ વિષયમાં શું આવરી લેવાયું છે
આ વિભાગ યોગ અને મન-શરીરના સ્વાસ્થ્યને એકસાથે તપાસે છે, કારણ કે શ્વાસ, હલનચલન, એકાગ્રતા અને માનસિક સ્થિતિ પરસ્પર ગાઢ રીતે જોડાયેલા છે. આમાં કોઈ એક જડ નિયમ આપવાને બદલે રોજિંદા જીવન માટેના વ્યવહારુ રસ્તાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
મુખ્ય પેટા-વિષયો
- સામાન્ય આરોગ્ય અને હલનચલન માટે યોગ.
- શ્વાસોચ્છવાસની રીતો અને માનસિક સ્થિતિ સાથેનો તેમનો સંબંધ.
- માનસિક તણાવ અને ઊંડો આરામ (રિલેક્સેશન).
- મન-શરીરની જાગૃતિ અને આત્મ-નિરીક્ષણ.
- પાચનતંત્ર અને રોજિંદી સુખાકારી માટે યોગના અભિગમો.
એક મહત્ત્વપૂર્ણ મર્યાદા
અહીં યોગને એક સહાયક જીવનશૈલી અને સ્વાસ્થ્ય અભ્યાસ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. તે તબીબી તપાસ કે દવાઓનો સર્વસામાન્ય વિકલ્પ નથી, કે કોઈ ચોક્કસ રોગનો ચમત્કારિક ઇલાજ પણ નથી. કોઈ શારીરિક તકલીફ ધરાવતી વ્યક્તિને યોગ્ય યોગાભ્યાસથી રાહત મળી શકે છે, પરંતુ તે અભ્યાસ ડૉક્ટરની સારવારની સાથે જોડાવો જોઈએ, તેની જગ્યા ન લેવી જોઈએ. દરેક વ્યક્તિ માટે એક સરખો યોગ નિયમ ક્યારેય બંધબેસતો નથી.
તમારી ક્ષમતા મુજબ જ અભ્યાસ કરો
યોગાભ્યાસ હંમેશાં તમારી ક્ષમતા, શારીરિક સ્થિતિ અને અનુકૂળતા મુજબ જ કરવો જોઈએ. જો કોઈ આસન કે ક્રિયા દરમિયાન દુખાવો, ચક્કર, શ્વાસ ચડવો કે અસ્વસ્થતા જણાય, તો તરત જ અટકી જાઓ અથવા તેમાં ફેરફાર કરો. જો તમને કોઈ ઈજા થઈ હોય, ગંભીર બીમારી હોય, ગર્ભાવસ્થા હોય કે અન્ય તબીબી સમસ્યા હોય, તો તમારા માટે કયો અભ્યાસ સલામત છે તે જાણવા યોગ્ય નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લો.
સંબંધિત સમગ્ર સ્વાસ્થ્ય અભિગમો
મન અને શરીરના આ અભ્યાસો સમગ્ર તથા ઇન્ટિગ્રેટિવ સ્વાસ્થ્યના વ્યાપક દૃષ્ટિકોણ સાથે અને ગટ-બ્રેન કનેક્શન દ્વારા પાચન સ્વાસ્થ્ય સાથે સહજ રીતે જોડાય છે.