पचन आरोग्य
पचन आरोग्य म्हणजे तुमची पचनसंस्था कशी काम करते, रोजच्या कोणत्या गोष्टींचा तिच्यावर परिणाम होतो, आणि स्वतःहून उपाय करण्यापेक्षा डॉक्टरांना कधी दाखवायला हवं, हे समजून घेणं. हा या वेबसाईटवरचा सर्वात सविस्तर विषय आहे.
या भागात काय येतं.
पचनसंस्था केवळ अन्न पचवण्याचं काम करत नाही. ती शरीरात पोषक घटक आणि पाणी शोषून घेते, नको असलेले घटक बाहेर टाकते, आणि झोप, स्ट्रेस व रोजच्या दिनचर्येशी सतत जोडलेली असते. पचनाच्या छोट्या-मोठ्या तक्रारी खूप नेहमीच्या असतात. त्यातल्या बहुतेक तात्पुरत्या असतात, पण काही लक्षणांकडे मात्र नीट लक्ष द्यायला हवं.
महत्त्वाचे उपविषय.
- ॲसिडिटी, छातीत जळजळ आणि ॲसिड रिफ्लक्सशी संबंधित त्रास.
- पोट फुगणं आणि गॅस होणं.
- बद्धकोष्ठता आणि आतड्यांचं आरोग्य.
- जुलाब आणि पातळ शौचास होणं.
- अपचन आणि डिस्पेप्सिया.
- गट-ब्रेन कनेक्शन आणि स्ट्रेसचा पचनावर होणारा परिणाम.
- रोजच्या सवयी, आहार आणि पचनाचा दिनक्रम.
- पचन आरोग्यासाठी उपयुक्त योग प्रकार.
पचनाच्या लक्षणांसाठी डॉक्टरांना कधी दाखवायला हवं.
पचनाची सौम्य आणि तात्पुरती लक्षणं, जी आपोआप सुधारत आहेत, ती रोजच्या चांगल्या सवयींनी सांभाळता येतात. पण काही लक्षणं अशी असतात, जिथे घरगुती उपायांवर न थांबता वेळेवर डॉक्टरांचा सल्ला घेणं फार गरजेचं असतं:
- पोटात सतत किंवा खूप तीव्र दुखणं.
- उलटीतून रक्त पडणं, काळी, डांबरासारखी शौचास होणं किंवा शौचात रक्त दिसणं.
- सतत उलट्या होणं.
- विनाकारण अचानक वजन घटणं.
- अन्न किंवा पाणी गिळताना त्रास होणं.
- शरीरातलं पाणी खूप कमी होणं (डिहायड्रेशन).
हे केवळ माहिती आणि शिक्षणासाठी आहे; कोणताही आजार तपासण्याची यादी किंवा इमर्जन्सी नियम नव्हे. तुम्हाला वर दिलेली कोणतीही लक्षणं जाणवत असतील, किंवा त्रास खूप तीव्र, वेगाने वाढणारा अथवा नेहमीपेक्षा वेगळा वाटत असेल, तर योग्य डॉक्टरांकडे जाणं हेच सर्वात सुरक्षित पाऊल आहे. आमच्या वेबसाईटवरील Medical Disclaimer मध्ये हे सविस्तर समजावून सांगितलं आहे.
इतर संबंधित पद्धती.
पचन आरोग्य शरीराच्या इतर भागांपासून कधीही वेगळं नसतं. स्ट्रेस आणि झोपेचा पचनावर परिणाम करू शकतात. तसंच योग्य वैद्यकीय उपचारांसोबत (त्यांच्या जागी नव्हे) योग किंवा पारंपरिक आहाराचे नियम कधीकधी वापरले जातात, पण कधीही त्यांच्या जागी नव्हे. अधिक माहितीसाठी ‘आयुर्वेद आणि पारंपरिक आरोग्य’ तसंच ‘होलिस्टिक आणि इंटिग्रेटिव्ह आरोग्य’ हे भाग जरूर पाहा.