સંશોધન, પ્રકાશનો અને આરોગ્ય વિજ્ઞાનમાં પ્રદાન

સંશોધન શા માટે હંમેશા મારી સફરનો ભાગ રહ્યું છે

યોગ, નેચરોપેથી, ઇન્ટિગ્રેટિવ અને લાઇફસ્ટાઇલ મેડિસિનમાં મારું કાર્ય ક્યારેય માત્ર ક્લિનિકલ પ્રેક્ટિસ પૂરતું મર્યાદિત રહ્યું નથી.

દર્દીઓની સંભાળ રાખવા, વિદ્યાર્થીઓને ભણાવવા અને આરોગ્ય-શિક્ષણ કાર્યક્રમો ચલાવવાની સાથે સાથે, મને હંમેશા એક મૂળભૂત પ્રશ્નમાં ઊંડો રસ રહ્યો છે:

સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યેના પરંપરાગત અભિગમોનો સાવચેતીપૂર્વક અભ્યાસ, વૈજ્ઞાનિક સમજ અને જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ કેવી રીતે થઈ શકે?

આ પ્રશ્ને મારી મોટાભાગની શૈક્ષણિક અને વ્યાવસાયિક સફરને આકાર આપ્યો છે.

મારા શરૂઆતના ક્લિનિકલ અનુભવે મને જીવનશૈલી, યોગ, નેચરોપેથી અને અન્ય પરંપરાગત અભિગમોના વ્યવહારુ મૂલ્યની ઊંડી સમજ આપી. તે જ સમયે, મારી વૈજ્ઞાનિક તાલીમે મને એ સમજવામાં વધુ ઉત્સુક બનાવ્યો કે જ્યારે લોકો આ પદ્ધતિઓ અપનાવે છે ત્યારે શરીર અને મનમાં શું ફેરફાર થાય છે.

આ જિજ્ઞાસા આખરે મને સાયકોફિઝિયોલોજીમાં ઔપચારિક સંશોધન, શૈક્ષણિક અધ્યાપન, સંશોધન ફેલોશિપ, પ્રકાશનો, જર્નલ સમીક્ષા અને નિવારક તેમજ ઇન્ટિગ્રેટિવ મેડિસિનમાં સતત કાર્ય તરફ દોરી ગઈ.

મારા માટે, સંશોધન એ આરોગ્ય સંભાળથી અલગ નથી.

તે વધુ સારા અને સચોટ પ્રશ્નો પૂછતા શીખવાની એક મહત્વપૂર્ણ રીત છે.

ક્લિનિકલ અવલોકનથી વૈજ્ઞાનિક તપાસ તરફ

જ્યારે મેં દર્દીઓ સાથે કામ કરવાનું અને યોગ તથા નેચરોપેથી શીખવવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે મને વારંવાર એવા લોકો મળ્યા જેમના સ્વાસ્થ્ય પર માત્ર એક લક્ષણ કે અલગ અંગ કરતાં ઘણું વધારે પ્રભાવ પાડતું હતું.

શ્વાસોચ્છવાસ, વિશ્રાંતિ, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, માનસિક તણાવ, ઊંઘ, ભાવનાત્મક સ્થિતિ, પોષણ અને દૈનિક ટેવો – આ તમામ બાબતો વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય અનુભવનો ભાગ બની શકે છે.

આનાથી કુદરતી રીતે જ પરંપરાગત પદ્ધતિઓ અને માપી શકાય તેવા શારીરિક ફેરફારો વચ્ચેના સંબંધોમાં મારો રસ વધ્યો.

પરંપરાગત ગ્રંથોમાં કોઈ પદ્ધતિને માત્ર ફાયદાકારક તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે કે નહીં તે પૂછવાને બદલે, મને આ પ્રકારના પ્રશ્નોમાં રસ પડ્યો:

• ચોક્કસ અભ્યાસ દરમિયાન શરીરમાં શું ફેરફાર થાય છે?
• શ્વાસોચ્છવાસમાં કેવો ફેરફાર થાય છે?
• ઓક્સિજનના વપરાશ પર શું અસર પડે છે?
• શું સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર (ઑટોનોમિક નર્વસ સિસ્ટમ) અલગ રીતે પ્રતિભાવ આપે છે?
• શું હૃદયના ધબકારાની વિવિધતા (HRV) માં ફેરફારો જોઈ શકાય છે?
• એકાગ્રતા અથવા જ્ઞાનાત્મક કાર્યક્ષમતાના માપદંડો પર શું અસર થાય છે?
• શું સાયકોફિઝિયોલોજિકલ માપદંડો આપણને યોગ અને ધ્યાન દ્વારા સર્જાતી સ્થિતિઓને સમજવામાં મદદ કરી શકે છે?

મારી સંશોધન તાલીમ દરમિયાન આ પ્રશ્નો ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ બન્યા.

સાયકોફિઝિયોલોજીમાં મારી પીએચ.ડી.

મેં જાન્યુઆરી 2007 માં સ્વામી વિવેકાનંદ યોગ યુનિવર્સિટી (sVYASA), બેંગલોર ખાતે સાયકોફિઝિયોલોજીમાં મારી પીએચ.ડી. પૂર્ણ કરી.

મારા ડોક્ટરલ સંશોધનનો વિષય હતો:

“બે યોગ ધ્યાન પદ્ધતિઓની મનો-શારીરિક અસરોની તુલના.”

મારું સંશોધન ડૉ. એચ. આર. નાગેન્દ્ર અને ડૉ. શર્લી ટેલેસના માર્ગદર્શન હેઠળ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.

સાયકોફિઝિયોલોજી મારા માટે ખાસ અર્થપૂર્ણ હતી કારણ કે તે એક રસપ્રદ સંગમ પર સ્થિત છે.

તે આપણને મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયાઓ અને શારીરિક પ્રતિભાવો વચ્ચેના સંબંધને જોવાનું કહે છે.

આ યોગ અને ધ્યાન માટે ખૂબ સુસંગત છે કારણ કે આ પદ્ધતિઓમાં શરીર, શ્વાસ, એકાગ્રતા, વિશ્રાંતિ અને માનસિક સ્થિતિઓ એકસાથે સામેલ હોય છે.

તેથી મારું સંશોધન એક વધુ વ્યાપક શોધનો ભાગ બન્યું: જે પદ્ધતિઓનું વર્ણન પરંપરાગત રીતે મન, શ્વાસ અને જાગૃતિના સંદર્ભમાં કરવામાં આવે છે, તેનો માપી શકાય તેવા શારીરિક અને વર્તણૂકીય પરિમાણો દ્વારા પણ કેવી રીતે અભ્યાસ કરી શકાય તે સમજવું.

sVYASA ખાતે સંશોધન કાર્ય

sVYASA સાથેનું મારું જોડાણ માત્ર ડોક્ટરલ શિક્ષણ પૂરતું સીમિત ન હતું.

મેં સપ્ટેમ્બર 2002 થી મે 2005 દરમિયાન sVYASA, બેંગલોર ખાતે યોગ સંશોધન વિભાગમાં રિસર્ચ ફેલો તરીકે કાર્ય કર્યું.

તે સમયગાળા દરમિયાન મેં સંસ્થાના 200 પથારીવાળા યોગ ચિકિત્સા હેલ્થ હોમ, આરોગ્યધામ ખાતે કન્સલ્ટિંગ યોગ અને નેચરોપેથિક ફિઝિશિયન તરીકે ક્લિનિકલ સેવા પણ આપી.

સંશોધન અને ક્લિનિકલ અનુભવનું આ સંયોજન વિશેષ મૂલ્યવાન સાબિત થયું.

સંશોધન આપણને નિર્ધારિત પરિસ્થિતિઓમાં માપી શકાય તેવા ફેરફારો વિશે જણાવી શકે છે.

ક્લિનિકલ પ્રેક્ટિસ આપણને વાસ્તવિક માનવ જીવનની જટિલતા દર્શાવે છે.

લોકો સંશોધન ચલો (વેરિયેબલ્સ) તરીકે આવતા નથી.

તેઓ ભૂતકાળના ઇતિહાસ, ટેવો, પરિવારો, કામનું દબાણ, લાગણીઓ, માન્યતાઓ, અપેક્ષાઓ, તબીબી પરિસ્થિતિઓ અને વ્યક્તિગત સંજોગો સાથે આવે છે.

બંને દ્રષ્ટિકોણનો આદર કરવાનું શીખવું એ આરોગ્ય સંભાળ પ્રત્યેના મારા અભિગમમાં મહત્વપૂર્ણ રહ્યું છે.

યોગ-આધારિત વિશ્રાંતિની અસરોનો અભ્યાસ

મારા પ્રકાશિત સંશોધનોમાંના કેટલાક યોગ-આધારિત વિશ્રાંતિ પદ્ધતિઓની શારીરિક અને માનસિક અસરો પર કેન્દ્રિત હતા.

મારા પ્રકાશનોમાં આ વિષયોની તપાસ કરતા અભ્યાસો શામેલ છે:

• બે યોગ-આધારિત વિશ્રાંતિ તકનીકો પછી p300 પ્રતિભાવો.
• યોગ વિશ્રાંતિ તકનીકો દરમિયાન અને પછી ઓક્સિજન વપરાશ અને શ્વાસોચ્છવાસ.
• યોગ-આધારિત વિશ્રાંતિ પછી હૃદયના ધબકારાની વિવિધતા (HRV).
• યોગ-આધારિત વિશ્રાંતિ પછી લેટર-કેન્સલેશન ટાસ્કમાં કાર્યક્ષમતા.
• સુપાઇન આરામની તુલનામાં સાયકલિક મેડિટેશન દરમિયાન ઊર્જાનો ખર્ચ.

આ અભ્યાસોએ યોગ પદ્ધતિઓ અને માપી શકાય તેવા સાયકોફિઝિયોલોજિકલ પ્રતિભાવો વચ્ચેના સંબંધના વિવિધ પાસાઓની તપાસ કરી.

તે મારી સંશોધન યાત્રાનું એક મહત્વપૂર્ણ પાસું પણ દર્શાવે છે: મને માત્ર એ બાબતમાં રસ નથી રહ્યો કે વ્યક્તિ કોઈ અભ્યાસ પછી કેવો ફેરફાર અનુભવે છે, પરંતુ ઉદ્દેશ્યપૂર્ણ કે માળખાગત માપદંડો આપણને શું બદલાઈ રહ્યું છે તે સમજવામાં મદદ કરી શકે છે કે નહીં તેમાં પણ રસ રહ્યો છે.

મારા પ્રકાશનોમાં International Journal of Neuroscience, Applied Psychophysiology and Biofeedback, International Journal of Stress Management, Perceptual and Motor Skills તેમજ Journal of Indian Psychology જેવી પીઅર-રિવ્યુડ પત્રિકાઓમાં પ્રકાશિત શોધનિબંધો સામેલ છે.

સાયકોફિઝિયોલોજીએ મને શું શીખવ્યું

આ કાર્યમાંથી સૌથી મૂલ્યવાન પાઠ એ મળ્યો કે સ્વાસ્થ્યને હંમેશા માત્ર એક જ સ્તર પર જોઈને સમજી શકાતું નથી.

શરીરમાં માપી શકાય તેવી શારીરિક પ્રક્રિયાઓ ચાલતી હોય છે.

મનમાં એકાગ્રતા, વિચાર અને લાગણીની ચોક્કસ પેટર્ન હોય છે.

શ્વાસોચ્છવાસ આપોઆપ ચાલતો હોઈ શકે છે અને તેને સભાનપણે નિયંત્રિત પણ કરી શકાય છે.

હલનચલન શરીરને અસર કરે છે અને સાથે સાથે એકાગ્રતા અને મનોસ્થિતિ પર પણ પ્રભાવ પાડે છે.

વિશ્રાંતિમાં ઘણી શારીરિક પ્રણાલીઓમાં ફેરફારો સામેલ હોઈ શકે છે.

આ અવલોકનોનો અર્થ એ નથી કે દરેક પરંપરાગત આરોગ્ય દાવો આપમેળે વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થઈ ગયો છે.

આ તફાવત અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

સંશોધને આપણને એ સમજવામાં મદદ કરવી જોઈએ કે વાસ્તવમાં શું પ્રદર્શિત થયું છે, કઈ પરિસ્થિતિઓમાં, કઈ વસ્તીમાં અને કઈ મર્યાદાઓ સાથે.

આ એક કારણ છે કે હું પરંપરાગત જ્ઞાનની સાથે વૈજ્ઞાનિક તપાસને પણ સતત મહત્વ આપું છું.

સંશોધન અને યોગનો અભ્યાસ

યોગનો એક લાંબો દાર્શનિક અને વ્યવહારુ ઇતિહાસ છે.

જોકે, આધુનિક સંશોધન ઘણીવાર અલગ પ્રકારના પ્રશ્નો પૂછે છે.

એક સંશોધક હૃદયના ધબકારાની વિવિધતા, ઓક્સિજન વપરાશ, શ્વાસોચ્છવાસની પેટર્ન, જ્ઞાનાત્મક કામગીરી, મનોવૈજ્ઞાનિક માપદંડો અથવા અન્ય શારીરિક ચલોની તપાસ કરી શકે છે.

આ તમામ માપદંડો યોગના પરંપરાગત માળખામાં રહેલા તેના સંપૂર્ણ અર્થને આવરી લે તે જરૂરી નથી.

તે જ સમયે, તેઓ આ અભ્યાસના ચોક્કસ પાસાઓ વિશે ઉપયોગી માહિતી પૂરી પાડી શકે છે.

મને પરંપરાગત જ્ઞાન અને આધુનિક વૈજ્ઞાનિક તપાસ વચ્ચેનો આ સંબંધ વિશેષ રસપ્રદ લાગે છે.

તે આપણને દરેક પરંપરાગત સમજૂતી વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થઈ ગઈ છે તેવું માન્યા વિના પરંપરાગત પદ્ધતિઓની કદર કરવાની મંજૂરી આપે છે.

અને તે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને માપી શકાય તેવા પરિમાણોની તપાસ કરવાની તક આપે છે, એવો દાવો કર્યા વિના કે આ માપદંડો સમગ્ર માનવ અનુભવને આવરી લે છે.

ઇન્ટિગ્રેટિવ હેલ્થકેરમાં આ સંતુલન અત્યંત આવશ્યક છે.

સંશોધન પત્રોથી પણ વિશેષ

સંશોધન એટલે માત્ર પેપર્સ પ્રકાશિત કરવા પૂરતું સીમિત નથી.

તેમાં પ્રશ્નો પૂછવા, પુરાવાઓનું મૂલ્યાંકન કરવું, તારણો પર ચર્ચા કરવી, વિદ્યાર્થીઓને વિવેચનાત્મક રીતે વિચારતા શીખવવું અને ચિકિત્સકોને અવલોકન, અનુભવ અને સ્થાપિત પુરાવા વચ્ચેનો તફાવત સમજવામાં મદદ કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.

તેથી મારી સમગ્ર કારકિર્દી દરમિયાન, હું શૈક્ષણિક અને વ્યાવસાયિક શિક્ષણ સાથે સક્રિય રીતે જોડાયેલો રહ્યો છું.

મેં sVYASA, બેંગલોર ખાતે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ યોગ એન્ડ બાયોસાયન્સિસમાં વિઝિટિંગ પ્રોફેસર તરીકે અને મહારાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી ઓફ હેલ્થ સાયન્સિસ હેઠળ સરકારી નેચરોપેથી કોલેજ અને હોસ્પિટલ, કાગલ ખાતે નેચરોપેથી વિભાગમાં માનદ પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપી છે.

મારી અગાઉની કારકિર્દીમાં, મેં ગંગા એજ્યુકેશનલ સોસાયટીની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ યોગ એન્ડ નેચરોપેથી ખાતે નેચરોપેથી અને યોગ વિભાગના વડા તરીકે અને ગંગા આયુર્વેદિક મેડિકલ કોલેજમાં સ્વાસ્થ્ય વૃત્ત અને કમ્યુનિટી મેડિસિનમાં સહાયક પ્રોફેસર તરીકે પણ સેવા આપી હતી.

અધ્યાપને મારી એ માન્યતાને વધુ મજબૂત બનાવી છે કે ઉત્તમ આરોગ્ય સંભાળ માટે માત્ર જ્ઞાન જ નહીં, પરંતુ સતત પ્રશ્નો પૂછવાની, અવલોકન કરવાની અને શીખવાની ક્ષમતા પણ જરૂરી છે.

પ્રિવેન્ટિવ અને ઇન્ટિગ્રેટિવ મેડિસિનમાં સંશોધન

મારા સંશોધનની રુચિ આખરે સાયકોફિઝિયોલોજીથી આગળ વધી.

હું પ્રિવેન્ટિવ અને ઇન્ટિગ્રેટિવ મેડિસિન સંબંધિત કાર્યોમાં પણ સંકળાયેલો રહ્યો છું.

મારા સીવીમાં KHOJ – સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઇન પ્રિવેન્ટિવ એન્ડ ઇન્ટિગ્રેટિવ મેડિસિન ખાતે સંશોધન નિયામક તરીકેની મારી ભૂમિકા તેમજ કોલ્હાપુરમાં નોંધાયેલ સંસ્થા શિવાંબુ હેલ્થ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના સેક્રેટરી તરીકેની મારી સેવાઓ નોંધાયેલી છે.

આ અનુભવોએ મારા દ્રષ્ટિકોણને વધુ વિસ્તૃત બનાવ્યો.

આરોગ્ય સંભાળમાં સંશોધન હંમેશા અત્યાધુનિક પ્રયોગશાળાથી જ શરૂ થાય તે જરૂરી નથી.

કેટલીકવાર તેની શરૂઆત ક્લિનિકમાં કાળજીપૂર્વક નોંધાયેલા પ્રશ્નથી થાય છે.

કેટલીકવાર તેની શરૂઆત પ્રેક્ટિસમાં વારંવાર જોવા મળતી પેટર્નથી થાય છે.

કેટલીકવાર તેની શરૂઆત પરંપરાગત પદ્ધતિથી થાય છે જે સાવચેત તપાસની યોગ્યતા ધરાવે છે.

મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે આપણે તેનો અભ્યાસ કેવી રીતે કરીએ છીએ.

પરંપરાગત જ્ઞાન અને વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણીનો સમન્વય

મારી વ્યાવસાયિક સફર ઘણી પરંપરાઓના સંગમ પર ઘડાઈ છે.

એક તરફ આધુનિક વૈજ્ઞાનિક ચિકિત્સા છે, જે નિદાન, ક્લિનિકલ પુરાવા અને માપી શકાય તેવા પરિણામો પર ભાર મૂકે છે.

બીજી તરફ આયુર્વેદ અને નેચરોપેથી જેવી પરંપરાગત પ્રણાલીઓ છે, જેના પોતાના સિદ્ધાંતો, પદ્ધતિઓ અને ઇતિહાસ છે.

સાથે યોગ છે, જેમાં શારીરિક અભ્યાસ ઉપરાંત શ્વાસોચ્છવાસ, એકાગ્રતા, ધ્યાન અને તત્વજ્ઞાનનો સમાવેશ થાય છે.

અને તે બધાની સાથે વ્યક્તિગત દર્દીનો વાસ્તવિક અનુભવ છે.

હું આ બાબતોને વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી છોડી દેવાના કારણ તરીકે જોતો નથી.

બલ્કે, તે વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણીને વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.

જ્યારે આપણે વિવિધ અભિગમોને એકસાથે લાવીએ છીએ, ત્યારે દરેક અભિગમ વાસ્તવમાં શું કહે છે, કયા પુરાવા ઉપલબ્ધ છે, પુરાવા ક્યાં મર્યાદિત છે અને વધુ સંશોધનની ક્યાં જરૂર છે તે અંગે સ્પષ્ટતા હોવી જરૂરી છે.

આ એ ભાવના છે જેની સાથે મેં ઇન્ટિગ્રેટિવ સ્વાસ્થ્યનો અભિગમ અપનાવ્યો છે.

વ્યાપક સંવાદના ભાગરૂપે પ્રકાશનો

મારું પ્રકાશિત સંશોધન આરોગ્ય શિક્ષણમાં મારા પ્રદાનનો માત્ર એક ભાગ છે.

મેં યોગ, નેચરોપેથી અને સ્વાસ્થ્ય વિષયક અખબારો અને સામયિકો માટે સમીક્ષા લેખો પણ લખ્યા છે.

મેં નેચરોપેથિક આહાર પર જીવનાચા આધાર નૈસર્ગિક આહાર અને યોગ સંબંધિત અભિગમો પર પંચ-કોશ ચિકિત્સા તથા અષ્ટાંગિક ચિકિત્સા સહિતના પુસ્તકો લખ્યા છે.

હું ઇન્ડિયન જર્નલ ઓફ યોગ (iJOY) તેમજ મરાઠી, હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં આરોગ્ય અને યોગ પ્રકાશનો સાથે સમીક્ષક અને સંપાદક તરીકે પણ જોડાયેલો રહ્યો છું.

લેખન અને પ્રકાશન એ કન્સલ્ટેશન રૂમ અને વર્ગખંડની બહાર જ્ઞાન વહેંચવાનો વધુ એક માર્ગ રહ્યો છે.

સંશોધન પદ્ધતિ અને વ્યાવસાયિક શિક્ષણ

વર્ષો દરમિયાન, મેં સંશોધન પદ્ધતિ (રિસર્ચ મેથોડોલોજી) અને યોગ તથા નેચરોપેથીમાં નવીન પ્રગતિ પરના સેમિનારો અને વર્કશોપમાં ફેકલ્ટી સભ્ય અને રિસોર્સ પર્સન તરીકે પણ ભાગ લીધો છે.

શૈક્ષણિક કાર્યનું આ પાસું મારા માટે ખાસ મહત્વનું છે.

વ્યક્તિગત તથ્યો શીખવાની સાથે પુરાવાઓનું મૂલ્યાંકન કેવી રીતે કરવું તે શીખવું તેટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે.

સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત દાવા સામે આ પ્રશ્નો પૂછવા જોઈએ:

આ દાવા પાછળ પુરાવા શું છે?

તેનો અભ્યાસ કેવી રીતે કરવામાં આવ્યો હતો?

કોના પર અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો?

વાસ્તવમાં શું માપવામાં આવ્યું હતું?

પરિણામ કેટલું મોટું હતું?

શું કોઈ મર્યાદાઓ હતી?

શું આ તારણો અન્ય સામાન્ય વ્યક્તિને યોગ્ય રીતે લાગુ કરી શકાય છે?

આ પ્રશ્નો આરોગ્ય સંભાળને બંને ચરમસીમાઓથી સુરક્ષિત કરવામાં મદદ કરે છે: અંધ સ્વીકાર અને ઉતાવળિયો અસ્વીકાર.

સંશોધનનો અર્થ એ નથી કે બધું જ સાબિત થઈ ગયું છે

આ મારા અભિગમમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંત છે.

સંશોધન ઉપલબ્ધ હોવાનો અર્થ એ નથી કે યોગ, નેચરોપેથી, આયુર્વેદ, ધ્યાન કે જીવનશૈલી ચિકિત્સા સંબંધિત દરેક દાવો સાબિત થઈ ચૂક્યો છે.

તેમજ વ્યાપક સંશોધનની ગેરહાજરીનો અર્થ એવો નથી કે પરંપરાગત પદ્ધતિનું કોઈ મૂલ્ય નથી.

પુરાવા વિવિધ સ્તરો પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

કેટલાક ઉપચારો પાછળ મજબૂત વૈજ્ઞાનિક સંશોધન હોય છે.

કેટલાક પાસે આશાસ્પદ પરંતુ અધૂરા પુરાવા હોય છે.

કેટલાક પાસે મુખ્યત્વે પરંપરાગત કે અનુભવજન્ય આધાર હોય છે.

અને કેટલાક દાવા ઊંડી વૈજ્ઞાનિક તપાસ સામે ટકી શકતા નથી.

જવાબદાર અભિગમ એ છે કે આ તફાવતોને ઓળખવામાં આવે.

જ્યારે લોકો ગંભીર આરોગ્ય પરિસ્થિતિઓ વિશે નિર્ણયો લેતા હોય ત્યારે આ સમજણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.

જ્યારે યોગ્ય નિદાન, કટોકટી સંભાળ અથવા પુરાવા-આધારિત સારવારની જરૂર હોય, ત્યારે પરંપરાગત કે પૂરક પદ્ધતિઓને તેના વિકલ્પ તરીકે ક્યારેય રજૂ ન કરવી જોઈએ.

સંશોધનથી દર્દીની સારસંભાળ તરફ

મારા માટે, સંશોધન આખરે મારી સામે બેઠેલી વ્યક્તિ તરફ પાછું આવે છે.

સંશોધન પત્ર એક શારીરિક ચલનો અભ્યાસ કરી શકે છે.

પરંતુ દર્દી અનેક પરસ્પર જોડાયેલી ચિંતાઓ સાથે આવી શકે છે.

કોઈ અભ્યાસ નિયંત્રિત પરિસ્થિતિઓમાં ચોક્કસ યોગ તકનીકની તપાસ કરી શકે છે.

પરંતુ વ્યક્તિને ઊંઘ, શારીરિક હિલચાલ, પોષણ, તણાવ વ્યવસ્થાપન, તબીબી સંભાળ અને વર્તણૂકીય ફેરફારોને જોડતી વ્યાપક યોજનાની જરૂર હોઈ શકે છે.

પડકાર એ છે કે આ જ્ઞાનને જવાબદારીપૂર્વક લાગુ કરવું.

તેનો અર્થ એ છે કે અતિશયોક્તિભર્યા વચનો આપવાનું ટાળવું.

વ્યક્તિગત તફાવતોને ઓળખવા.

જીવનશૈલીનો અભિગમ ક્યારે યોગ્ય છે અને તબીબી તપાસ ક્યારે જરૂરી છે તે જાણવું.

અને નવું શીખવા માટે હંમેશા તૈયાર રહેવું.

અહીં જ સંશોધન, ક્લિનિકલ અનુભવ અને દર્દી-કેન્દ્રિત સંભાળનો સંગમ થાય છે.

વૈજ્ઞાનિક તપાસ સાથે નિરંતર સંબંધ

મારી સંશોધન યાત્રા મારી પીએચ.ડી. પૂર્ણ થવા સાથે સમાપ્ત થઈ નથી.

તે ક્લિનિકલ અવલોકનો, અધ્યાપન, આરોગ્ય શિક્ષણ, વ્યાવસાયિક ચર્ચાઓ અને યોગ તથા જીવનશૈલી સંબંધિત નવા પુરાવાઓની સાથે આજે પણ ચાલુ છે.

આરોગ્ય સંભાળ પોતે સતત બદલાતી રહે છે.

નવા સંશોધનો આપણી સમજને વધુ સમૃદ્ધ બનાવે છે.

જૂની ધારણાઓ ક્યારેક પુષ્ટિ પામે છે.

ક્યારેક તેમાં ફેરફાર થાય છે.

ક્યારેક તે સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢવામાં આવે છે.

અને ક્યારેક કોઈ પ્રશ્ન વર્ષો સુધી અનુત્તરિત રહે છે.

હું માનું છું કે અનિશ્ચિતતા એ વિજ્ઞાનની નબળાઈ નથી.

તે આગળ વધુ ઊંડો અભ્યાસ કરવાનું આમંત્રણ છે.

આજે મારા માટે સંશોધનનો અર્થ શું છે

જ્યારે હું મારી સફર પાછળ જોઉં છું, ત્યારે હું સંશોધનને એક સેતુ તરીકે જોઉં છું.

તેણે મને આ બાબતોને જોડવામાં મદદ કરી છે: પરંપરાગત જ્ઞાન તેમજ વૈજ્ઞાનિક તપાસ, ક્લિનિકલ અનુભવ અને શૈક્ષણિક સંશોધન, વ્યક્તિગત સુખાકારી સંગાથે માપી શકાય તેવું શારીરિક વિજ્ઞાન, અને આરોગ્ય સંભાળ વ્યવહાર સાથે સતત શીખવાની પ્રક્રિયા.

સાયકોફિઝિયોલોજીમાં મારા કાર્યથી મને મન અને શરીર વચ્ચેના સંબંધનો અભ્યાસ કરવાનો એક સ્પષ્ટ માર્ગ મળ્યો.

મારા ક્લિનિકલ અનુભવે મને શીખવ્યું કે દરેક વ્યક્તિ સંશોધન ચલો કરતાં ઘણી વધુ જટિલ અને સમૃદ્ધ હોય છે.

મારા શૈક્ષણિક કાર્યે મને પ્રશ્નો પૂછવાનું અને શીખવવાનું મહત્વ સમજાવ્યું.

અને પ્રિવેન્ટિવ તથા ઇન્ટિગ્રેટિવ સ્વાસ્થ્યમાં મારા સતત કાર્યે આ દ્રષ્ટિકોણને જવાબદારીપૂર્વક એકસાથે લાવવાની જરૂરિયાતને દ્રઢ બનાવી.

લક્ષ્ય એ સાબિત કરવાનું નથી કે કોઈ એક પદ્ધતિ હંમેશા સાચી છે.

ધ્યેય એ સમજવાનું છે કે લોકોને શેનાથી રાહત મળે છે, પુરાવા કોને સમર્થન આપે છે, મર્યાદાઓ ક્યાં છે, અને વિવિધ જ્ઞાનનો યોગ્ય ઉપયોગ કેવી રીતે થઈ શકે.

મારા સ્વાસ્થ્ય અભિગમમાં સંશોધનનું સ્થાન

આજે, જ્યારે હું ઇન્ટિગ્રેટિવ હેલ્થકેર વિશે વિચારું છું, ત્યારે હું થેરાપીઓની યાદીથી શરૂઆત કરતો નથી.

હું સામે બેઠેલી વ્યક્તિથી શરૂઆત કરું છું.

શું થઈ રહ્યું છે? તબીબી પુરાવા શું કહે છે? કઈ તપાસ જરૂરી છે? જીવનશૈલી દ્વારા શું સુધારી શકાય છે? હિલચાલ, શ્વાસોચ્છવાસ, યોગ, પોષણ કે અન્ય પૂરક પદ્ધતિઓ કઈ યોગ્ય ભૂમિકા ભજવી શકે છે? વ્યક્તિગત રીતે દર્દી શું ઈચ્છે છે? અને સૌથી મહત્વનું, યોગ્ય તબીબી સંભાળમાં શું મોડું ન થવું જોઈએ કે તેના બદલે શું ન અપનાવવું જોઈએ?

આ પ્રશ્નો એક જવાબદાર ઇન્ટિગ્રેટિવ અભિગમનો પાયો છે.

મારી સંશોધન યાત્રાએ મને વિવેચનાત્મક દૃષ્ટિ ગુમાવ્યા વિના જિજ્ઞાસુ રહેવાનું અને પુરાવા છોડ્યા વિના ખુલ્લા મનથી વિચારવાનું શીખવ્યું છે.

તે સંતુલન આજે પણ મારા કાર્યને માર્ગદર્શન આપે છે.

એક નિરંતર ચાલતી યાત્રા

સંશોધન ક્યારેય સંપૂર્ણપણે પૂરું થતું નથી.

દરેક જવાબ એક નવો પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.

દરેક ક્લિનિકલ અવલોકન એક નવી પૂર્વધારણા તરફ દોરી શકે છે.

દરેક નવો અભ્યાસ એક વિશાળ ચિત્રમાં વધુ એક ભાગ ઉમેરે છે.

સાયકોફિઝિયોલોજી, યોગ સંશોધન, નેચરોપેથી, પ્રિવેન્ટિવ મેડિસિન, ઇન્ટિગ્રેટિવ હેલ્થકેર અને આરોગ્ય શિક્ષણમાં મારા કાર્યે મને તે પ્રક્રિયા પ્રત્યે કાયમી આદર આપ્યો છે.

હું સંશોધનને માત્ર પ્રકાશનોના સંગ્રહ તરીકે નહીં, પરંતુ જિજ્ઞાસા, શિસ્ત, નમ્રતા અને જવાબદારી સાથે સ્વાસ્થ્ય તરફ જોવાની એક વિચારસરણી તરીકે જોઉં છું.

અને આખરે, મારી સંશોધન યાત્રા આ ઉદ્દેશ્યમાં ફાળો આપે તેવી મારી આશા છે: સ્વાસ્થ્યની વધુ વિચારશીલ સમજ – જે વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓનો આદર કરે છે, અનુભવમાંથી શીખે છે, પરંપરાગત જ્ઞાન માટે ખુલ્લી રહે છે, અને સમગ્ર વ્યક્તિના અસ્તિત્વને ક્યારેય નજરઅંદાજ કરતી નથી.

વધુ માહિતી મેળવો

વધુ શૈક્ષણિક અને સંશોધન સામગ્રી માટે Research & Publications પેજની મુલાકાત લો.

• શિક્ષણ, તબીબી તાલીમ અને વ્યાવસાયિક સફર
• શૈક્ષણિક, સંશોધન અને અધ્યાપન પ્રદાન
• પુરાવા-આધારિત અને દર્દી-કેન્દ્રિત આરોગ્ય સંભાળ
• ઇન્ટિગ્રેટિવ હેલ્થ પ્રત્યે ડૉ. સારંગ પાટીલનો અભિગમ
• હોલિસ્ટિક હેલ્થ: સંપૂર્ણ વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય માટે વ્યવહારુ માર્ગદર્શિકા
• ઇન્ટિગ્રેટિવ મેડિસિન અને હોલિસ્ટિક હેલ્થ
• આરોગ્ય માટે યોગ: હલનચલન, શ્વાસ અને મન
• તણાવ અને ચિંતા: મન-શરીર જોડાણ અને આરોગ્ય
• પંચકોશ: સમગ્ર વ્યક્તિના પરિપ્રેક્ષ્યમાં સ્વાસ્થ્યને સમજવું